<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Ptiluc</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Ptiluc"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Ptiluc rootpage-Ptiluc skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Ptiluc</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">
<div class="infobox_v3 infobox infobox--frwiki noarchive large"><div class="entete icon bd" style="background-color:#EAAC00;color:#000000"><div>Ptiluc<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r224760521">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .entete.bd{background-image:url("./_mw_/Picto_infobox_comicballoon.png")}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style></div></div><div><div class="images" style="padding:2px 0"></div><div class="legend">Ptiluc en 2020.</div></div><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#EAAC00">Biographie</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">Naissance</th><td class=""><div>
<span class="wd_p569"><time class="nowrap date-lien" datetime="1956-12-29" data-sort-value="1956-12-29"><a href="29_d%C3%A9cembre" title="29 décembre">29</a> <a href="D%C3%A9cembre_1956" title="Décembre 1956">décembre</a> <a href="1956" title="1956">1956</a></time></span> <br><span class="wd_p19"><a href="Mons" title="Mons">Mons</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nom de naissance</th><td class=""><div>
<span class="wd_p1477">Luc Lefèbvre</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Pseudonyme</th><td class=""><div>
<span class="wd_p742">Ptiluc</span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Nationalité</th><td class=""><div>
<a href="France" title="France">Française</a></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Domicile</th><td class=""><div>
<span class="wd_p551"><a href="Saint-G%C3%A9ly-du-Fesc" title="Saint-Gély-du-Fesc">Saint-Gély-du-Fesc</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Activités</th><td class=""><div>
<span class="wd_p106"><a href="Bande_dessin%C3%A9e" title="Bande dessinée">Scénariste de bande dessinée</a>, <a href="Caricature" title="Caricature">caricaturiste</a></span></div></td></tr></tbody></table><table><caption style="color:#000000;text-align:center;background-color:#EAAC00">Autres informations</caption><tbody><tr class=""><th scope="row">A travaillé pour</th><td class=""><div>
<span class="wd_p108"><a href="Spirou" title="Spirou">Spirou</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Site web</th><td class=""><div>
<span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ptiluc.fr">www.ptiluc.fr</a></span></div></td></tr><tr class=""><th scope="row">Distinctions</th><td class=""><div>
<span class="wd_p166"><a href="Quai_des_Bulles" title="Quai des Bulles">Prix Bonnet d’âne - quai des bulles</a> <small>(<time>1993</time>)</small><br><a href="Festival_international_de_la_bande_dessin%C3%A9e_de_Chamb%C3%A9ry" title="Festival international de la bande dessinée de Chambéry">Éléphant d'or pour l’ensemble d’une œuvre</a> <small>(<time>2020</time>)</small></span></div></td></tr></tbody></table></div>
<p><b>Ptiluc</b>, de son vrai nom <b>Luc Lefebvre</b>, né le <time class="nowrap" datetime="1956-12-29" data-sort-value="1956-12-29">29 décembre 1956</time> à <a href="Mons" title="Mons">Mons</a> (<a href="Belgique" title="Belgique">Belgique</a>), est un scénariste et dessinateur de <a href="Bande_dessin%C3%A9e" title="Bande dessinée">bande dessinée</a>. Il habite <a href="Saint-G%C3%A9ly-du-Fesc" title="Saint-Gély-du-Fesc">Saint-Gély-du-Fesc</a>, près de <a href="Montpellier" title="Montpellier">Montpellier</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Biographie">Biographie</h2></div>
<p>À l'âge de <span class="nowrap">19 ans</span>, il travaille dans quelques magazines éphémères telles que <i>Échec à l'échec</i>, <i>Moto News</i> ou <i>Vie privée</i><sup id="cite_ref-bdtq_bio_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-bdtq_bio-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En <a href="1979" title="1979">1979</a>, il publie sa première histoire dans le journal <i>Spatial</i> (éditions Deligne)<sup id="cite_ref-bdtq_bio_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-bdtq_bio-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En <a href="1980" title="1980">1980</a>, il vend ses premières planches de <a href="Pacush_Blues" title="Pacush Blues">Pacush Blues</a> au magazine <i>Aïe!</i> <sup id="cite_ref-bdtq_bio_1-2" class="reference"><a href="#cite_note-bdtq_bio-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En <a href="1992" title="1992">1992</a>, il lance sa nouvelle série, <i>Ni Dieu ni bête</i>, suivie par la série <a href="Rat's" title="Rat's">Rat's</a> qui démarre en <a href="1994" title="1994">1994</a><sup id="cite_ref-bdtq_bio_1-3" class="reference"><a href="#cite_note-bdtq_bio-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 2008, il participe à l'album collectif <i>Les Enfants du XXIe siècle</i>, aux côtés de <a href="Gotlib" title="Gotlib">Gotlib</a>, <a href="%C3%89ric_H%C3%A9renguel" title="Éric Hérenguel">Éric Hérenguel</a>, <a href="Fred_Coconut" title="Fred Coconut">Fred Coconut</a>..., au profit de l'association <a href="Perce-Neige_(association)" class="mw-redirect" title="Perce-Neige (association)">Perce-Neige</a>.
</p><p>En <a href="2010" title="2010">2010</a>, il sort <i>La pire espèce</i> avec Agathe André (ex-<a href="Charlie_Hebdo" title="Charlie Hebdo">Charlie Hebdo</a>) et <a href="Richard_Malka" title="Richard Malka">Richard Malka</a>, ouvrage critique de toutes les couches sociales françaises<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>En 2013, il publie sur Canalblog la BD <i>Jeux sans frontières</i><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, qui est finalement éditée en 2014 par les éditions Paquet<sup id="cite_ref-jeux_interdits_5-0" class="reference"><a href="#cite_note-jeux_interdits-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Ptiluc est un motard qui, de 1995 à 2011, a traversé plusieurs fois l'Afrique (<a href="Madagascar" title="Madagascar">Madagascar</a> incluse<sup id="cite_ref-6" class="reference"><a href="#cite_note-6"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>) au guidon de sa <a href="BMW_R_100_GS" title="BMW R 100 GS">BMW R 100 GS</a>. Depuis 2014, il voyage plutôt en Russie et en Asie Centrale. Il a conçu un casque de moto avec le fabricant <i>Roof</i><sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Depuis <a href="2014" title="2014">2014</a>, il continue par étapes successives la traversée de la <a href="Sib%C3%A9rie" title="Sibérie">Sibérie</a> à moto<sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Publications">Publications</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Les_Humanoïdes_Associés"><span id="Les_Humano.C3.AFdes_Associ.C3.A9s"></span>Les Humanoïdes Associés</h3></div>
<ul><li><dl><dt><a href="Rat's" title="Rat's">Rat's</a></dt>
<dd>9 volumes</dd></dl></li></ul>
<p>volume 10 aux éditions Soleil
</p>
<ul><li><dl><dt>Ni Dieu ni bête</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Élucubrations primales</i>, 1992</li>
<li><i>Entre Débâcle et débats</i>, 1992</li>
<li><i>Le Sexe des anges et l'âme de la guenon</i>, 1995</li>
<li>Intégrale : <i>C'est la Totale !</i>, 2003</li></ol>
<ul><li><dl><dt>Frigo (avec <a href="Joan_(auteur)" title="Joan (auteur)">Joan</a>)</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Tête de veau et vinaigrette</i>, 2000</li>
<li><i>Régime de terreur</i>, 2001</li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Vents_d'Ouest"><span id="Vents_d.27Ouest"></span>Vents d'Ouest</h3></div>
<ul><li><dl><dt><a href="Pacush_Blues" title="Pacush Blues">Pacush Blues</a></dt>
<dd>treize volumes, 1983-2010<sup id="cite_ref-9" class="reference"><a href="#cite_note-9"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></dd></dl></li></ul>
<ul><li><dl><dt>Amours volatiles, 1987</dt></dl></li></ul>
<ul><li><dl><dt>Faces de rat</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Faces de rat</i>, 1987<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>Faces de rat 2 : Le Retour</i>, 1997<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li></ol>
<ul><li><dl><dt>La Geste de Gilles de Chin et du Dragon de Mons</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>La Mémoire et la boue</i>, 1989</li>
<li><i>Le Doute et l'oubli</i>, 1990</li></ol>
<ul><li><dl><dt>Rictus (avec Joan et Harty)</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Clope Attitude</i>, 1999</li>
<li><i>Techno Attitude</i>, 2000</li>
<li><i>Bio Attitude</i>, 2001</li></ol>
<ul><li><dl><dt>La pire espèce (avec <a href="TieKo" title="TieKo">TieKo</a>, <a href="Richard_Malka" title="Richard Malka">Richard Malka</a> et Agathe André), 2010</dt></dl></li></ul>
<ul><li><dl><dt>Les pieds nickelés (avec <a href="Luz_(dessinateur)" title="Luz (dessinateur)">Luz</a>, Richard Malka, Jacqueline Guénard), 2011<sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</dt></dl></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Glénat"><span id="Gl.C3.A9nat"></span>Glénat</h3></div>
<ul><li><dl><dt>La Murge, 2001</dt></dl></li></ul>
<ul><li><dl><dt>Pas d'bon sens, 2000</dt></dl></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="L'Écho_des_savanes"><span id="L.27.C3.89cho_des_savanes"></span>L'Écho des savanes</h3></div>
<ul><li><dl><dt>La Foire aux cochons</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>La Foire aux cochons 1</i>, 2000<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>La Foire aux cochons 2</i>, 2003</li>
<li><i>La Foire aux cochons 3</i>, 2008<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Stakhano">Stakhano</h3></div>
<ul><li><dl><dt>Fahrenheit 452, 1994</dt></dl></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Albin_Michel">Albin Michel</h3></div>
<ul><li><dl><dt>Mémoires d'un motard</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>L'histoire du petit gars qui voulait une grosse moto</i>, 2001 (précédemment édité chez <a href="Vents_d'Ouest_(%C3%A9diteur)" class="mw-redirect" title="Vents d'Ouest (éditeur)">Vents d'Ouest</a> en 1995, sous le titre <i>L'histoire du p'tit crétin qui voulait une grosse moto</i>)</li>
<li><i>Pour quelques kilomètres de plus</i>, 2001 (précédemment édité chez <a href="Vents_d'Ouest_(%C3%A9diteur)" class="mw-redirect" title="Vents d'Ouest (éditeur)">Vents d'Ouest</a> en 1997)</li>
<li><i>Quand je serai grand, je ferai le tour du monde</i>, 2001</li>
<li><i>C'était le temps des filles et des bécanes</i>, 2003</li>
<li><i>Rendez-vous tous à Katmandou</i>, 2005</li></ol>
<ul><li><dl><dt>Accros (avec Joan et Harty)</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Accros de Reggae</i>, 2003<sup id="cite_ref-15" class="reference"><a href="#cite_note-15"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>Accros de Rap</i>, 2003</li>
<li><i>Accros de Metal</i>, 2005</li>
<li><i>Accros de Techno</i>, 2005</li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Fluide_Glacial">Fluide Glacial</h3></div>
<ul><li><dl><dt>Pirat's</dt></dl></li></ul>
<ol><li><i>Tome 1 : Gaz à tous les étages</i>, 2013</li>
<li><i>Tome 2 : Lame de fond</i>, 2014<sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.</li></ol>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Éditions_Paquet"><span id=".C3.89ditions_Paquet"></span>Éditions Paquet</h3></div>
<ul><li><i>Jeux sans frontières</i>, 2014 <sup id="cite_ref-jeux_interdits_5-1" class="reference"><a href="#cite_note-jeux_interdits-5"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><i>considérations sur l'amour moderne</i>, 2016</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Dupuis">Dupuis</h3></div>
<ul><li><i>Hitler, la véritable histoire vraie</i>, scénario de <a href="Bernard_Swysen" title="Bernard Swysen">Bernard Swysen</a>, mars <a href="2019_en_bande_dessin%C3%A9e" title="2019 en bande dessinée">2019</a></li>
<li><i>Staline, la véritable histoire vraie</i>, scénario de Bernard Swysen, février <a href="2020_en_bande_dessin%C3%A9e" title="2020 en bande dessinée">2020</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="references-small decimal" style="column-width:30em;"><ol class="references">
<li id="cite_note-bdtq_bio-1"><span class="reference-text"><span class="ouvrage">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bedetheque.com/auteur-125-BD-Ptiluc.html"><cite style="font-style:normal;">Bibliographie</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="BD_Gest'" title="BD Gest'">BD Gest'</a></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Garcia2010"><span class="ouvrage" id="Laure_Garcia2010">Laure Garcia, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://bibliobs.nouvelobs.com/bd/20101222.OBS5158/en-baisse-andre-malka-ptiluc-le-trio-inutile.html"><cite style="font-style:normal;">[En baisse] André, Malka, Ptiluc : le trio inutile</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="Nouvel_Obs" class="mw-redirect" title="Nouvel Obs">Nouvel Obs</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2010-12-28" data-sort-value="2010-12-28">28 décembre 2010</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2010">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.charentelibre.fr/culture-et-loisirs/bande-dessinee/le-politico-animalier-iconoclaste-6511717.php"><cite style="font-style:normal;">Le politico-animalier iconoclaste</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="Charente_libre" title="Charente libre">Charente libre</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2010-12-29" data-sort-value="2010-12-29">29 décembre 2010</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Kay2013"><span class="ouvrage" id="John_Kay2013">John Kay, « <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.wartmag.com/boude-par-les-editeurs-ptiluc-publie-sur-son-blog/"><cite style="font-style:normal;">Boudé par les éditeurs, Ptiluc publie sur son blog</cite></a> », sur <span class="italique">Wartmag.com</span>, <time class="nowrap" datetime="2013-05-23" data-sort-value="2013-05-23">23 mai 2013</time></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-jeux_interdits-5"><span class="reference-text"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://bd.blog.leparisien.fr/archive/2014/07/07/jeux-sans-frontieres-quand-l-aide-humanitaire-15168.html">Jeux sans frontières: quand l'aide humanitaire prend un coup sur la tête</a>, <i><a href="Le_Parisien" title="Le Parisien">Le Parisien</a></i>, 13 juillet 2014.</span>
</li>
<li id="cite_note-6"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-6">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2008">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.motomag.com/Madagascar-au-guidon-d-une-moto-de-3298.html#.VT-tLFWLXTY"><cite style="font-style:normal;">Madagascar au guidon d’une moto de location par Ptiluc</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="Moto_Magazine" title="Moto Magazine">Moto Magazine</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2008-05-16" data-sort-value="2008-05-16">16 mai 2008</time></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2009">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.motomag.com/Casque-moto-le-jet-Roof-Rat-s-6960.html"><cite style="font-style:normal;">Casque moto : le jet Roof Rat’s conçu et dessiné par Ptiluc</cite></a> », sur <span class="italique">Moto Magazine</span>, <time class="nowrap" datetime="2009-09-16" data-sort-value="2009-09-16">16 septembre 2009</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Masset2014"><span class="ouvrage" id="Manon_Masset2014">Manon Masset, <span class="noarchive">« <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.lecourrierderussie.com/2014/11/ptiluc-motards-russie-soudes/"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">Ptiluc : « Les motards en Russie sont très soudés »</cite></a> »<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/http://www.lecourrierderussie.com/2014/11/ptiluc-motards-russie-soudes/">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http://www.lecourrierderussie.com/2014/11/ptiluc-motards-russie-soudes/">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/http://www.lecourrierderussie.com/2014/11/ptiluc-motards-russie-soudes/">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&q=cache:http://www.lecourrierderussie.com/2014/11/ptiluc-motards-russie-soudes/">Google</a> • Que faire ?)</sup></span>, sur <span class="italique">Lecourrierderussie.com</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-11-10" data-sort-value="2014-11-10">10 novembre 2014</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-9"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-9">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2010">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://bd.krinein.com/pacush-blues-13eme-porte-correspondance-les-corps-obscurs/"><cite style="font-style:normal;">Pacush Blues - 13ème porte - Correspondance avec les corps obscurs</cite></a> », sur <span class="italique">Krinein.com</span>, <time class="nowrap" datetime="2010-04-16" data-sort-value="2010-04-16">16 avril 2010</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Groensteen1987"><span class="ouvrage" id="Thierry_Groensteen1987"><a href="Thierry_Groensteen" title="Thierry Groensteen">Thierry Groensteen</a>, « <cite style="font-style:normal">Canards et dragons</cite> », <i><a href="Le_Monde" title="Le Monde">Le Monde</a></i>, <time class="nowrap" datetime="1987-05-02" data-sort-value="1987-05-02">2 mai 1987</time><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Canards+et+dragons&rft.jtitle=Le+Monde&rft.aulast=Groensteen&rft.aufirst=Thierry&rft.date=1987-05-02&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Mélikian1997"><span class="ouvrage" id="Laurent_Mélikian1997">Laurent Mélikian, « <cite style="font-style:normal">La Rage de rire</cite> », <i><a href="BoDo%C3%AF" title="BoDoï">BoDoï</a></i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 3, <time class="nowrap" datetime="1997-12" data-sort-value="1997-12">décembre 1997</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 45<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=La+Rage+de+rire&rft.jtitle=BoDo%C3%AF&rft.issue=3&rft.aulast=M%C3%A9likian&rft.aufirst=Laurent&rft.date=1997-12&rft.pages=45&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Gary2011"><span class="ouvrage" id="Nicolas_Gary2011">Nicolas Gary, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.actualitte.com/interviews/ptiluc-les-pieds-nickeles-faut-qu-ils-se-vautrent-a-la-fin-c-est-l-ethique-a-respecter-1666.htm"><cite style="font-style:normal;">Ptiluc : 'Les pieds Nickelés, faut qu'ils se vautrent à la fin, c'est l'éthique à respecter'</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="ActuaLitt%C3%A9" title="ActuaLitté">ActuaLitté</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2011-11-14" data-sort-value="2011-11-14">14 novembre 2011</time></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Maltret2000"><span class="ouvrage" id="Olivier_Maltret2000">Olivier Maltret, « <cite style="font-style:normal">Un homme dans chaque parc</cite> », <i>BoDoï</i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 27, <time class="nowrap" datetime="2000-02" data-sort-value="2000-02">février 2000</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 9<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Un+homme+dans+chaque+parc&rft.jtitle=BoDo%C3%AF&rft.issue=27&rft.aulast=Maltret&rft.aufirst=Olivier&rft.date=2000-02&rft.pages=9&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Detournay2008"><span class="ouvrage" id="Charles-Louis_Detournay2008">Charles-Louis Detournay, « <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.actuabd.com/La-foire-aux-cochons-T-3-Le-vent-de-l-histoire-a-tourne-Par-Ptiluc-Vent-des-Savanes"><cite style="font-style:normal;">La foire aux cochons T.3 : Le vent de l’histoire a tourné - Par Ptiluc - Vent des Savanes</cite></a> », sur <span class="italique"><a href="ActuaBD" title="ActuaBD">ActuaBD</a></span>, <time class="nowrap" datetime="2008-07-14" data-sort-value="2008-07-14">14 juillet 2008</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-15"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-15">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Pothier2003"><span class="ouvrage" id="Nicolas_Pothier2003"><a href="Nicolas_Pothier" title="Nicolas Pothier">Nicolas Pothier</a>, « <cite style="font-style:normal">Fume, c'est du bob</cite> », <i>BoDoï</i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 69, <time class="nowrap" datetime="2003-12" data-sort-value="2003-12">décembre 2003</time>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 22<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Fume%2C+c%27est+du+bob&rft.jtitle=BoDo%C3%AF&rft.issue=69&rft.aulast=Pothier&rft.aufirst=Nicolas&rft.date=2003-12&rft.pages=22&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="2014">« <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/les-rats-d-eau-de-ptiluc-30-05-2014-3882087.php"><cite style="font-style:normal;">Les rats d'eau de Ptiluc</cite></a> », sur <span class="italique">Le Parisien</span>, <time class="nowrap" datetime="2014-05-30" data-sort-value="2014-05-30">30 mai 2014</time> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2023-01-11" data-sort-value="2023-01-11">11 janvier 2023</time>)</small></span>.</span>
</li>
</ol>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Annexes">Annexes</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */
.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}
/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Bibliographie">Bibliographie</h3></div>
<ul><li><span class="ouvrage" id="Gaumer2010"><span class="ouvrage" id="Patrick_Gaumer2010"><a href="Patrick_Gaumer" title="Patrick Gaumer">Patrick Gaumer</a>, <cite style="font-style:normal">« Ptiluc »</cite>, dans <cite class="italique"><a href="Dictionnaire_mondial_de_la_BD" class="mw-redirect" title="Dictionnaire mondial de la BD">Dictionnaire mondial de la BD</a></cite>, Paris, <a href="%C3%89ditions_Larousse" title="Éditions Larousse">Larousse</a>, <time>2010</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a> <span class="nowrap">9782035843319</span>)</small>, <abbr class="abbr" title="page">p.</abbr> 698<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=bookitem&rft.btitle=Dictionnaire+mondial+de+la+BD&rft.atitle=Ptiluc&rft.place=Paris&rft.pub=Larousse&rft.aulast=Gaumer&rft.aufirst=Patrick&rft.date=2010&rft.pages=698&rft.isbn=9782035843319&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="Ptiluc2000">Ptiluc (int. par Jean-Pierre Fuéri), « <cite style="font-style:normal">Un petit groin de paradis</cite> », <i><a href="BoDo%C3%AF" title="BoDoï">BoDoï</a></i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 29, <time class="nowrap" datetime="2000-04" data-sort-value="2000-04">avril 2000</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">38-45</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Un+petit+groin+de+paradis&rft.jtitle=BoDo%C3%AF&rft.issue=29&rft.au=Ptiluc&rft.date=2000-04&rft.pages=38-45&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span>.</li>
<li><span class="ouvrage" id="PtilucLhomme2006"><span class="ouvrage" id="PtilucCaroline_Lhomme2006">Ptiluc (inteviewé) et Caroline Lhomme, « <cite style="font-style:normal">Ptiluc, éloge de la vermine</cite> », <i><a href="DBD_(p%C3%A9riodique)" title="DBD (périodique)">dBD</a></i>, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr> 2, <time class="nowrap" datetime="2006-05" data-sort-value="2006-05">mai 2006</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <span class="nowrap">88-92</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.atitle=Ptiluc%2C+%C3%A9loge+de+la+vermine&rft.jtitle=dBD&rft.issue=2&rft.au=Ptiluc&rft.au=Caroline+Lhomme&rft.date=2006-05&rft.pages=88-92&rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3APtiluc"></span></span></span>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li><cite class="ouvrage" id="site_officiel" style="font-style: normal;"><span class="wd_p856"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ptiluc.fr">Site officiel</a></span></cite></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressources relatives à la bande dessinée</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.bedetheque.com/auteur-125-BD-.html">BD Gest'</a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://comicvine.gamespot.com/wd/4040-66289/"><span class="lang-en" lang="en">Comic Vine</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.lambiek.net/artists/p/ptiluc.htm"><span class="lang-en" lang="en">Lambiek Comiclopedia</span></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.tebeosfera.com/autores/ptiluc.html"><span class="lang-en" lang="en"><i>Tebeosfera</i></span></a></li> </ul></span></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative aux beaux-arts</span> : <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.degruyter.com/view/AKL/_40486193"><span class="lang-en" lang="en">Artists of the World Online</span></a></li> </ul></span> </li>
<li class="mw-empty-elt"></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span> : <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://viaf.org/viaf/49951043">VIAF</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://isni.org/isni/0000000374233993">ISNI</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb120507906">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb120507906">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.idref.fr/028732375">IdRef</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/n90711059">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/115293787">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/AUTHORITY/14680242">Belgique</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://data.bibliotheken.nl/id/thes/p073473049">Pays-Bas</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007402228205171">Israël</a></span></li> </ul></div></li></ul>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail du Hainaut</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de la bande dessinée franco-belge</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’humour</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-04-30" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Ptiluc&oldid=225251178">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>
</body></html>